Dwa referaty dotyczyly znakomitego przykladu wielonarodowosciowego (i wieloj?zycznego) panstwa i jego nast?pcy, Austro-W?gier, wzgl?dnie Repub- liki Austrii. Wystepienie Friedricha E. Prinza (Monachium) ,,J?zyk i naród w krajach czeskich (1848 - 1938)“ odnosilo si? przede wszystkim do „Ugody morawskiej“. Aby usun^c napi?cie mi?dzy ludnoscie czeske i niemiecke, zostala wprowadzona zasada autonomii osobistej, zgodnie z które ludnosc mogta si? rejestrowac w oddzielnych rejestrach narodowych, co mialo konsekwencje zwlaszcza día szkolnictwa i zlagodzilo bezowocne debat? o granicach j?zyko- wych. Przegledu dzisiejszej sytuacji mniejszosci j?zykowych w Austrii dokonal Peter Wiesinger (Wiederí) w referacie „O sytuacji j?zykowej i polityce j?zyko- wej na obszarach austriackich zamieszkalych przez mniejszosci“. Szesc uznanych mniejszosci cieszy si? daleko idgic^L ochrone swojej odr?bnosci kulturalnej i j?zykowej. Chociaz przez polityk? j?zykowe chronione, a nawet - wspierane, takze tutaj j?zyki mniejszosci se jednak w odwrocie, szczególnie w mlodszym pokoleniu. Na koniec w dwóch referatach - na przykladzie j?zyka niemieckiego - zostala omówiona sytuacja j?zyka i literatury poza zwartym obszarem, na którym uzywa si? danego j?zyka. Lutz Gotze (Saarbrücken) mówil „O roli j?zyka niemieckiego w krajach WNP, w Republice Czeskiej i na W?grzech“. Na tych obszarach rozpad obozu socjalistycznego wywolal zwi?kszone zapotrzebowanie na zaj?cia z j?zyka niemieckiego. Zapotrzebowanie to powinno zostac w miar? mozliwosci zaspokojone. Aby jednak nie wywolywac wrazenia, ze znów zostala podj?ta polityka j?zykowa minionych czasów, proponowal Gotze odpowiednio zmodyfikowane zasady wspierania j?zyka niemieckiego w przyszlosci. Ostatni referat, nadeslany przez Aleksandra Ritiera (Hamburg) dotyczyl literatury: „Granice kultur i historia tekstu: o warunkach i problemach historycznoliterac- kiego uj?cia niemieckoj?zycznej literatury tworzonej za granice“. Naswietla on te specyficzne problemy, które wywoluje zajmowanie si? literatura niemiecko- j?zycznych mniejszosci. Literatura ta spleciona jest w bardziej zlozony w?zet kulturowy niz ,jiormalna“ literatura niemiecka; nalezy zwlaszcza uwzgl?dnic kazdorazowo specyficzne kultur? „goszczece“ („Herbergskultur“). Historia literatury niemieckoj?zycznych mniejszosci musi z tego powodu sprostac nie tylko ogólnym wymaganiom pismiennictwa historycznoliterackiego, ale takze brac pod uwag? dodatkowe czynniki. Ogólnie powiedziec mozna, ze temat „Polityka j?zykowa na pograniczach“ nie mógl byc w ramach sympozjum nawet w przyblizeniu wyczerpujeco omówio- ny. Sympozjum dalo jednak moznosc jasnego postawienia róznorodnych kwes- tii, które nalezy uwzgl?dnic zajmujec si? tym tematem, pozwolilo tez pogl?bic wiedz? o poszczególnych, zwiezanych z nim aspektach. 34