Jezykowo-historyczna i jezykowo-polityczna argumentacja w dyskusji o Alzacji-Lotaryngii miedzy 1870 a 1918 r.“. Przedstawienie argumentöw, ktöre byly przytaczane po obu stronach, pokazalo wyraznie, jak mocno wlasnie jezykowe uzasadnienia mogly byc instrumentalizowane przez polityke i jak w czesci bez zastrzezeri nauka oddawala sie na uslugi propagandy. To, jaki slad ten uklad jezyköw zostawil w niemiecko- i francuskojezycznej literaturze az do naszych czasöw - zaprezentowal w swoim wyst^pieniu Cuius regio, eius lingua.’ Literackie odzwierciedlenie polityki jezykowej na niemiecko-francus- kim obszarze granicznym od 1871 r.“ Günter Scholdt (Saarbrücken). Polityka jezykowa byla kazdorazowo postrzegana zgodnie z (jezykowo-) politycznym umiejscowieniem, wzglednie - jezykow^ i narodow^ przynaleznosci^ pisz^cego i wedlug tego chwalona, niedostrzegana lub odczuwana jako ucisk. Przez dlugi czas tylko mniejszosc uwazala, ze jezyk i przynaleznosc panstwowa nie musz^ isc w parze. Jeszcze mniejsza - az do najnowszych czasöw - byla liczba tych, ktörzy umieli dostrzec pozytywne aspekty s^isiadowania jezyka niemieckiego i francuskiego. Ze wzgledu na to, ze na warszawskiej konferencji w 1993 r. kwestie zwi^izane z jezykami stowianskimi odegraly wazngi role, takze na tym sympozjum niektörzy referenci zajmowali sie t$ problematyk^. Przegl^id „Polityki jezyko- wej na obszarach pogranicznych Slowiariszczyzny“ przedstawil Roland Marti (Saarbrücken). Rozröznil on w szczegölnosci dwie formy polityki jezykowej: zewnetrzn«i wobec jezyköw nieslowianskich i wewn^trzn^ wobec slowianskich. Uwage zwraca zwlaszcza wewnetrzna polityka jezykowa. Z jednej strony - prowadzila ona do stworzenia nowego jezyka literackiego dla obszaröw, na ktörych wczesniej uzywane byly inne slowiariskie jezyki literackie. Z drugiej strony - na obszarach slowianskich pröbowano jednoczyc istniej^ce jezyki literackie - najbardziej znanym przykladem jest tu jezyk serbskochorwacki. W dwu dalszych referatach naswietlona zostala sytuacja miedzy jezykiem niemieckim i polskim - w jednym wyst^pieniu w Niemczech i w jednym - w Polsce. Alicja Nagörko (Warszawa) badala „Polaköw w Niemczech w swietle jezyka“. Jako punkt wyjscia sluzyla jej przy tym sytuacja jezykowa polskiej emigracji zarobkowej w Zaglebiu Ruhry - przed przelomem stuleci i po nim. Emigracja ta pozostawila widoczne do dzis slady w jezyku Zaglebia Ruhry. Referentka poröwnywala j^ z sytuacja emigracji „solidamosciowej“ oraz sytuacja wysiedlencöw z Polski. Daly sie przy tym zauwazyc znacz^ice röznice, glöwnie ze wzgledu na wieksz^i gotowosc do asymilacji, jak<i wykazuje nowa emigracja. Referat Marka Laziriskiego (Warszawa) „Polityka jezykowa wobec niemieckiej mniejszosci w Polsce“ dotyczyl tematu bardzo drazliwego politycz- nie. Referent opisal sytuacje przed 1989 r. oraz zmiany, ktöre dokonaly sie od tego czasu. Zwröcil uwage na napiete z przyczyn historycznych stosunki miedzy niemiecko mniejszosci?i, a ludnosci^ polsk^i, wspomnial jednak takze o pozytywnych tendencjach rozwojowych, zwlaszcza jesli chodzi o sytuacje jezyka niemieckiego w szkole. 33