okazalo si? to jednak malo skuteczne. Dopiero wszakze rozwöj w latach powojennych i wprowadzenie swobodnej deklaracji przynaleznosci narodowej doprowadzily tu do rozlaczenia przynaleznosci paristwowej i j?zyka. Jako przyklad wewn^itrzparistwowej polityki j?zykowej na obszarze romanskim przedstawil Albert Barrera i Vidal (Lüttich) kompleksowy rozwöj stosunku mi?dzy j?zykiem katalonskim i hiszpahskim w swoim referacie „Observations amicales mais critiques sur Tactuelle politique linguistique en Catalogne“ („Przyjacielskie - choc krytyczne - obserwacje na temat wspolczesnej polityki j?zykowej w Katalonii“). Po pelnej zmiennych kolei losu historii renesans wieku XIX doprowadzii do rozkwitu j?zyka kataloriskiego, ktöry pözniej - w czasach generala Franco - byl systematycznie rugowany i zwalczany. Nowe czasy przyniosly polityk? j?zykow£, polegaj<ic£ na röwnouprawnieniu j?zyka kataloriskiego. Pojawiaj^ si? juz nawet dalej id^ce z^dania - usuni?cia j?zyka hiszpariskiego i zamienienia Katalonii w obszar jednoj?zyczny. Te ekstremalne tendencje byty przez referenta - podobnie jak niegdysiejsza frankistowska polityka j?zykowa - oceniane krytycznie. To, ze same mniejszosci j?zykowe mog£ bye traktowane inaezej wewn^itrz jednego paristwa, wykazal na przykladzie Wloch Max Pfister (Saarbrücken) w swoim referacie „Uprzywile- jowane i nieuprzywilejowane mniejszosci j?zykowe w poludniowym Tyrolu i w pdlnocno-wschodnich Wioszech“. Tutaj romariskie mniejszosci j?zykowe korzystaj^ z röznych - ze wzgl?du na przynaleznosc do okreslonej prowineji - przywilejöw. W poludniowym Tyrolu (prowineja Bolzano) korzystajgi z uregulowania prawnego dotycz^cego autonomii, ktöra byla pierwotnie zapew- niona Niemcom (jako mniejszosci we Wioszech, ale wi?kszosci w tej prowineji), podezas gdy w prowineji Belluno S£ one wyraznie uposledzone. To rözne traktowanie ma nast?pstwa jesli chodzi o prestiz i szanse przetrwania owych mniejszosci j?zykowych. Ze zrozumialych powodöw kilka referatow dotyezylo sytuacji polityczno- j?zykowej w bezposrednim s?isiedztwie miejsca obrad, tzn. w Alzacji-Lota- ryngii. Zmienna przynaleznosc tego niemieckoj?zycznego obszaru do Francji i Niemiec i napi?te przez dluzszy czas stosunki mi?dzy dwoma paristwami prowadzily z biegiem czasu do licznych zmian polityki j?zykowej. Sytuacj? komplikuje to, ze w Alzacji chodzi przede wszystkim o takie obszary, na ktorych rozpowszechniony jest glöwnie niemiecki dialekt, nie zas j?zyk literacki. W swoim referacie „J?zyk regionalny w Alzacji“ Adrien Finck i Maryse Staiber (Strasburg) opisali wspölczesn^ sytuacj? j?zykow?i. Wskazali oni w szczegölnosci na to, ze poj?cie „j?zyk regionalny“ obejmuje zarowno odmiany dialektalne, jak i niemiecki j?zyk literacki. Dalej opisali oni pröby zmierzaj^ce do tego, aby sytuacj? j?zykow$ Alzacji, jako dwuj?zycznego regionu Europy, ocenic i wykorzystac jako positivum. Filologiczno-historycz- nego sporu z powodu Alzacji i Lotaryngii, ktöry wrzal mi?dzy Niemcami i Francji w czasach, kiedy oba regiony byly krajami Rzeszy Niemieckiej, dotyezyl referat Wolfganga Haubrichsa (Saarbrücken) „Wojna profesoröw. 32