Dwa referaty dotyczyly znakomitego przykladu wielonarodowosciowego
(i wieloj?zycznego) panstwa i jego nast?pcy, Austro-W?gier, wzgl?dnie Republiki
Austrii. Wystepienie Friedricha E. Prinza (Monachium) ,,J?zyk i naród w
krajach czeskich (1848 - 1938)“ odnosilo si? przede wszystkim do „Ugody
morawskiej“. Aby usun^c napi?cie mi?dzy ludnoscie czeske i niemiecke, zostala
wprowadzona zasada autonomii osobistej, zgodnie z które ludnosc mogta si?
rejestrowac w oddzielnych rejestrach narodowych, co mialo konsekwencje
zwlaszcza día szkolnictwa i zlagodzilo bezowocne debat? o granicach j?zykowych.
Przegledu dzisiejszej sytuacji mniejszosci j?zykowych w Austrii dokonal
Peter Wiesinger (Wiederí) w referacie „O sytuacji j?zykowej i polityce j?zykowej
na obszarach austriackich zamieszkalych przez mniejszosci“. Szesc
uznanych mniejszosci cieszy si? daleko idgic^L ochrone swojej odr?bnosci
kulturalnej i j?zykowej. Chociaz przez polityk? j?zykowe chronione, a nawet -
wspierane, takze tutaj j?zyki mniejszosci se jednak w odwrocie, szczególnie w
mlodszym pokoleniu.
Na koniec w dwóch referatach - na przykladzie j?zyka niemieckiego - zostala
omówiona sytuacja j?zyka i literatury poza zwartym obszarem, na którym
uzywa si? danego j?zyka. Lutz Gotze (Saarbrücken) mówil „O roli j?zyka
niemieckiego w krajach WNP, w Republice Czeskiej i na W?grzech“. Na tych
obszarach rozpad obozu socjalistycznego wywolal zwi?kszone zapotrzebowanie
na zaj?cia z j?zyka niemieckiego. Zapotrzebowanie to powinno zostac w miar?
mozliwosci zaspokojone. Aby jednak nie wywolywac wrazenia, ze znów zostala
podj?ta polityka j?zykowa minionych czasów, proponowal Gotze odpowiednio
zmodyfikowane zasady wspierania j?zyka niemieckiego w przyszlosci. Ostatni
referat, nadeslany przez Aleksandra Ritiera (Hamburg) dotyczyl literatury:
„Granice kultur i historia tekstu: o warunkach i problemach historycznoliterackiego
uj?cia niemieckoj?zycznej literatury tworzonej za granice“. Naswietla on
te specyficzne problemy, które wywoluje zajmowanie si? literatura niemieckoj?zycznych
mniejszosci. Literatura ta spleciona jest w bardziej zlozony w?zet
kulturowy niz ,jiormalna“ literatura niemiecka; nalezy zwlaszcza uwzgl?dnic
kazdorazowo specyficzne kultur? „goszczece“ („Herbergskultur“). Historia
literatury niemieckoj?zycznych mniejszosci musi z tego powodu sprostac nie
tylko ogólnym wymaganiom pismiennictwa historycznoliterackiego, ale takze
brac pod uwag? dodatkowe czynniki.
Ogólnie powiedziec mozna, ze temat „Polityka j?zykowa na pograniczach“ nie
mógl byc w ramach sympozjum nawet w przyblizeniu wyczerpujeco omówiony.
Sympozjum dalo jednak moznosc jasnego postawienia róznorodnych kwestii,
które nalezy uwzgl?dnic zajmujec si? tym tematem, pozwolilo tez pogl?bic
wiedz? o poszczególnych, zwiezanych z nim aspektach.
34
