okazalo si? to jednak malo skuteczne. Dopiero wszakze rozwöj w latach
powojennych i wprowadzenie swobodnej deklaracji przynaleznosci narodowej
doprowadzily tu do rozlaczenia przynaleznosci paristwowej i j?zyka.
Jako przyklad wewn^itrzparistwowej polityki j?zykowej na obszarze romanskim
przedstawil Albert Barrera i Vidal (Lüttich) kompleksowy rozwöj stosunku
mi?dzy j?zykiem katalonskim i hiszpahskim w swoim referacie „Observations
amicales mais critiques sur Tactuelle politique linguistique en Catalogne“
(„Przyjacielskie - choc krytyczne - obserwacje na temat wspolczesnej polityki
j?zykowej w Katalonii“). Po pelnej zmiennych kolei losu historii renesans
wieku XIX doprowadzii do rozkwitu j?zyka kataloriskiego, ktöry pözniej - w
czasach generala Franco - byl systematycznie rugowany i zwalczany. Nowe
czasy przyniosly polityk? j?zykow£, polegaj<ic£ na röwnouprawnieniu j?zyka
kataloriskiego. Pojawiaj^ si? juz nawet dalej id^ce z^dania - usuni?cia j?zyka
hiszpariskiego i zamienienia Katalonii w obszar jednoj?zyczny. Te ekstremalne
tendencje byty przez referenta - podobnie jak niegdysiejsza frankistowska
polityka j?zykowa - oceniane krytycznie. To, ze same mniejszosci j?zykowe
mog£ bye traktowane inaezej wewn^itrz jednego paristwa, wykazal na
przykladzie Wloch Max Pfister (Saarbrücken) w swoim referacie „Uprzywilejowane
i nieuprzywilejowane mniejszosci j?zykowe w poludniowym Tyrolu i w
pdlnocno-wschodnich Wioszech“. Tutaj romariskie mniejszosci j?zykowe
korzystaj^ z röznych - ze wzgl?du na przynaleznosc do okreslonej prowineji -
przywilejöw. W poludniowym Tyrolu (prowineja Bolzano) korzystajgi z
uregulowania prawnego dotycz^cego autonomii, ktöra byla pierwotnie zapewniona
Niemcom (jako mniejszosci we Wioszech, ale wi?kszosci w tej
prowineji), podezas gdy w prowineji Belluno S£ one wyraznie uposledzone. To
rözne traktowanie ma nast?pstwa jesli chodzi o prestiz i szanse przetrwania
owych mniejszosci j?zykowych.
Ze zrozumialych powodöw kilka referatow dotyezylo sytuacji politycznoj?zykowej
w bezposrednim s?isiedztwie miejsca obrad, tzn. w Alzacji-Lotaryngii.
Zmienna przynaleznosc tego niemieckoj?zycznego obszaru do Francji i
Niemiec i napi?te przez dluzszy czas stosunki mi?dzy dwoma paristwami
prowadzily z biegiem czasu do licznych zmian polityki j?zykowej. Sytuacj?
komplikuje to, ze w Alzacji chodzi przede wszystkim o takie obszary, na
ktorych rozpowszechniony jest glöwnie niemiecki dialekt, nie zas j?zyk
literacki. W swoim referacie „J?zyk regionalny w Alzacji“ Adrien Finck i
Maryse Staiber (Strasburg) opisali wspölczesn^ sytuacj? j?zykow?i. Wskazali
oni w szczegölnosci na to, ze poj?cie „j?zyk regionalny“ obejmuje zarowno
odmiany dialektalne, jak i niemiecki j?zyk literacki. Dalej opisali oni pröby
zmierzaj^ce do tego, aby sytuacj? j?zykow$ Alzacji, jako dwuj?zycznego
regionu Europy, ocenic i wykorzystac jako positivum. Filologiczno-historycznego
sporu z powodu Alzacji i Lotaryngii, ktöry wrzal mi?dzy Niemcami i
Francji w czasach, kiedy oba regiony byly krajami Rzeszy Niemieckiej,
dotyezyl referat Wolfganga Haubrichsa (Saarbrücken) „Wojna profesoröw.
32
